fot. Tomasz Strąg RIRM
fot. Tomasz Strąg RIRM

W dniach 20-21 listopada 2020 r. w Wyższej Szkole Kultury Społecznej i Medialnej w Toruniu odbył się XIII Międzynarodowy Kongres Katolicy a Wychowanie, pod hasłem Współczesne wyzwania szkolnictwa wyższego i nauki. Jednym z gości był JEm. ks. kard. Gerhard L. Müller, Prefekt Senior Kongregacji Nauki Wiary, który wystąpił z wykładem: „Teologia jako dyscyplina uniwersytecka według Johna Henry’ego Newmana”.

Ksiądz Kardynał podkreślił, że idea uniwersytetu nieodłącznie związana jest z ideą człowieka. Zakreślił podstawowe różnice między koncepcją Wilhelma von Humboldta, opartą na dualistycznym pojęciu duchowej natury człowieka, a koncepcją Johna Henry’ego Newmana, określoną przezeń poprzez wiedzę o integracji człowieka ze światem, uznaniu jedności ciała i duszy.

Takie stanowisko implikuje określone umiejscowienie człowieka w świecie i ma swoje dalsze konsekwencje. Duchowny tłumaczył: „biegunowa jedność człowieka i świata otwiera się na nadrzędną jedność tych obu pojęć, którą jest Bóg”. Kwestia Boga zawiera się w pytaniu o prawdę człowieka, na które otwarta jest orientacja uniwersytetu, ukierunkowanego na całość wiedzy.

Uniwersytet pragnąc zatem wypełniać swój cel i stanowić przestrzeń uniwersalnej wiedzy, nie może wykluczyć teologii z nauki – inaczej przestałby być uniwersytetem. Niezwykle wnikliwie omówiona została kwestia relacji między wiedzą a religią, a także postawy związane z tradycją stawiania religii poza wiedzą, które uformowały sceptycyzm wobec teologii jako nauki.

Ksiądz Kardynał wskazał, że stanowisko teologii na uniwersytecie jest kwestionowane przez emocjonalną teorię religii oraz nurt agnostycznego sceptycyzmu. Obie te postawy sprowadzają religię do czegoś subiektywnego, do wyrazu osobistego nastroju emocjonalnego lub sposobu na zaspokojenie pobożnych potrzeb człowieka, a zatem czegoś nienaukowego i niesprawdzalnego.

Przywołane zostało również stanowisko teologów uczuć redukujących religię do moralności, krytyczne nastawienie Feuerbacha, Marksa i Lenina upatrujących w religii drogę marnotrawienia energii poprzez ukierunkowanie jej do wyimaginowanych zaświatów, a także działalność zwolenników liberalizmu religijnego, którzy wykorzystując religię jako narzędzie kontroli społecznej, a zarazem „środek pocieszenia” dla mas – wspomogli globalistyczną agendę utworzenia „światowej religii”. Działania „wolno-myślących liberałów” wiązały się z usuwaniem religii z życia publicznego oraz teologii z uniwersytetów.

Ksiądz Kardynał zaznaczył, że teologia czerpie z zasad i wiedzy innych dziedzin, w czym nie różni się od pozostałych nauk. Zaznaczył, że nie można jednak oczekiwać od teologii, aby posługiwała się tymi samymi kryteriami jak nauki, których przedmiotem jest człowiek lub świat – przedmiotem teologii jest bowiem Bóg, relacja między nim a człowiekiem – stwórcy nie można zaś mierzyć tymi samymi kategoriami co stworzenia.

Ksiądz Kardynał dokładnie omówił pochodzenie teologii z ukierunkowania ducha ludzkiego na Boga oraz niezmierzoną odmienność Boga od stworzenia, wykazując, że teologia nie jest kwestią subiektywnych kategorii, emocjonalnych projekcji, nie może sobie także pozwolić na bycie zdegradowaną do fizyko-teologii. Teologia opiera się na rzeczywistości oraz pytaniach postawionych przez antropologię filozoficzną. Dzięki temu ujęciu umożliwione zostaje zrozumienie Boga w objawieniu historycznym, komunikacji między nim, a ludźmi, pomimo dzielącej ich przepaści.

Jan Królewski

Zespół Prasowy WSKSiM