Polska 1918. Stulecie odzyskania Niepodległości (FReP, 8/2018)

Ósmy numer półrocznika naukowego pt. „Fides, Ratio et Patria. Studia Toruńskie” poświęcony jest w większej części jubileuszowi stulecia odzyskania Niepodległości przez Polskę.

Tragedia III rozbioru Polski w 1795 r. starła nasz kraj z mapy Europy. Ale nie wymazała go z serc Polaków. Walcząc o Niepodległość płaciliśmy wysoką cenę. Nasi przodkowie ginęli, bo byli Polakami i chcieli żyć jak Polacy. Bywało, że zaborca dawał nam możliwość wygodnego i dostatniego życia, pod warunkiem wyrzeczenia się polskiej tożsamości, tradycji, języka, wiary. Zdecydowana większość Polaków odrzucała taką opcję. Wybierali bytowanie ubogie, często w poniewierce. Tracili rodowe majątki, konfiskowane przez zaborcze rządy, tracili stanowiska, pensje, apanaże. Czasem zmuszeni byli wieść ponure i beznadziejne życie emigrantów. Przywiązanie do wolności, do Ojczyzny, do wiary, do rodzimego obyczaju i tradycji kosztowało niekiedy bardzo wiele. Ale ofiary te Polacy ponosili, wychodząc z założenia, że są rzeczy ważniejsze od materialnej pomyślności, od pieniędzy, nawet od własnego majątku.

Podczas pierwszej wojny światowej Polacy podjęli wielki trud stworzenia zrębów polskiej armii a ich aktywność na polu dyplomacji doprowadziła do postawienia sprawy polskiej na arenie międzynarodowej. Gdy upadły trzy mocarstwa zaborcze, Polacy nie szczędząc ofiar, zdrowia i życia, skutecznie odbudowali swoje państwo i ustanowili jego granice. Na czele odrodzonej Polski stanęli wielcy Ojcowie Niepodległości: Józef Piłsudski, Roman Dmowski, Ignacy Jan Paderewski, Ignacy Daszyński, Wojciech Korfanty, Wincenty Witos, Józef Haller, Józef Dowbor-Muśnicki.

Po 11 listopada 1918 roku i odparciu bolszewickiej nawały w 1920 r. dwadzieścia lat niepodległej i suwerennej Drugiej Rzeczypospolitej pozwoliło naszym dziadom i ojcom zaznać smaku wolności. Potem przyszły mroczne lata hitlerowskiej i sowieckiej okupacji. I znowu żołnierze polscy przelewali krew na wszystkich frontach II wojny światowej, walczyli w kraju i za granicą. Polacy ginęli nie tylko jako żołnierze na polu walki, ale byli też mordowani przez sowieckich enkawudzistów w Katyniu, Miednoje, Ostaszkowie i innych miejscach straceń na „nieludzkiej ziemi”, a także w sowieckich łagrach i więzieniach. Ginęli też z rąk Niemców: podczas egzekucji, w stalagach, obozach koncentracyjnych i hitlerowskich kazamatach.

Koniec II wojny światowej nie oznaczał końca polskiej walki o wolność. Polska sprzedana w Teheranie i Jałcie oddana została pod okrutne rządy komunistycznie zwierzchnictwo Związku Sowieckiego. Lata 1944-1989 to okres zmagania się Polaków z komunistycznym zniewoleniem i terrorem. Zmagania się z systemem nieludzkim, wymierzonym w chrześcijaństwo i polską tradycję narodową. Walka zbrojna Żołnierzy Wyklętych, trwanie Kościoła katolickiego pod przewodnictwem prymasa Stefana Wyszyńskiego na straży wartości chrześcijańskich i narodowych, ofiara robotników Poznania, Trójmiasta, Szczecina, Radomia i Ursusa, wielki zryw „Solidarności” natchnionej nauczaniem naszego Wielkiego Rodaka Jana Pawła II – wszystko to zaowocowało Wolnością i Niepodległością.

Sto lat odzyskania Niepodległości nie oznacza więc stu lat Niepodległości. Większą część tego okresu zajęła bowiem walka Polaków o Wolność pod szczytnym hasłem: „Bóg, Honor, Ojczyzna”.

Mamy nadzieję, że teksty opublikowane na łamach naszego pisma wzbudzą zainteresowanie i będą zarzewiem do ciekawych rozważań i dyskusji. Liczymy, że sięgną do nich nie tylko naukowcy i studenci, ale także wszystkie osoby zainteresowane dziejami naszego kraju. W półroczniku „Fides, Ratio et Patria. Studia Toruńskie” staramy się bowiem łączyć wymogi naukowe, z lekką, popularną formą narracji, tak, żeby było ono dostępne dla każdego Czytelnika.

Pragniemy również pogratulować członkowi Rady Naukowej naszego czasopisma, o. prof. Andrzejowi Wodce ze Zgromadzenia Najświętszego Odkupiciela, mianowania go przez Ojca Świętego Franciszka na prezesa AVEPRO – Agencji Stolicy Apostolskiej do Spraw Oceny i Promocji Jakości Kształcenia na Uniwersytetach i Wydziałach Kościelnych. O. prof. A. Wodka od 2013 r. jest prezesem Akademii Alfonsjańskiej prowadzonej przez Zgromadzenie Redemptorystów w Rzymie. Do tej pory pełnił też inne odpowiedzialne funkcje. Był szefem, a wcześniej wiceszefem, Komitetu Dziekanów i Prezesów Wydziałów Teologii na papieskich uniwersytetach i instytutach rzymskich (w latach 2014-2018). Po dziś dzień, od 5 lat, jest też sekretarzem Konferencji Rektorów Papieskich Uczelni Rzymskich (CRUPR). Ponadto, od półtora roku był ekspertem wizytacji akredytacyjnych w ramach AVEPRO, a ostatnio brał udział w Konferencji Ministrów Europejskiego Obszaru Szkolnictwa Wyższego, tym razem w Paryżu, w maju b.r., ponownie jako członek delegacji Stolicy Świętej. Gratulujemy! Jest dla naszego czasopisma wielkim zaszczytem, że redaktor naczelny „Fides, Ratio et Patria. Studia Toruńskie” prof. dr hab. Wojciech Polak z Wydziału Politologii i Studiów Międzynarodowych Uniwersytetu Mikołaja Kopernika w Toruniu oraz wykładowca w Wyższej Szkole Kultury Społecznej i Medialnej w Toruniu, został wybrany przewodniczącym Kolegium Instytutu Pamięci Narodowej. Życzymy owocnej pracy!

Redakcja

Zawartość numeru

Spis treści
(Contents)

Wstęp (Introduction)…………………………………………………………….………………………………………………… 9

„Polska 1918. Stulecie odzyskania Niepodległości”
(Poland 1918. The Centenary of regaining Indepedence)

Ks. Biskup Antoni Dydycz – Rola duchowieństwa w kształtowaniu postaw patriotycznych polskiej młodzieży pod zaborami. Przemówienie wygłoszone 28 kwietnia 2018 r. na XXI Forum Polonijnym w Wyższej Szkole Kultury Społecznej i Medialnej w Toruniu………………… 11

Ks. Józef Dębiński – Udział Kościoła w odbudowie niepodległej Polski (Part of the Church in the restoration of independent Polish) ……………………………………………………………………………. 22

Ks. Paweł Bortkiewicz TChr – Patriotyzm kard. Augusta Hlonda na tle epoki duchowej (Patriotism cardinal August Hlond against the background of the spiritual age)………………. 43

Dk. Waldemar Rozynkowski – Kościół w czasie odzyskiwania Niepodległości w świetle wybranych przykładów z historii diecezji chełmińskiej (The church during the recovery of Independence in the light of selected examples from the history of the Chełmno diocese). ………………………………………………………………………………………………………………………………………………. 58

Grzegorz Kucharczyk – Wielkie mocarstwa wobec sprawy polskiej u progu Drugiej Niepodległości (Great Powers and the Polish question at the dawn of Poland’s Second Independence)………………………………………………………………………………………………………………………. 71

Aleksander Smoliński – Militarne aspekty odzyskania niepodległości przez Polskę (Military aspects of Poland’s regaining of independence)…………………………………………………………………. 86

Jan Wiśniewski – Czesi i Rosjanie wobec organizacji polskich formacji wojskowych we wschodniej Rosji i na Syberii w 1918 r. (Czechs and Russians towards the organization of Polish military formations in eastern Russia and Siberia in 1918)…………………………………… 107

Jan Józef Kasprzyk – Rola bohaterskiej polskiej młodzieży w odzyskaniu niepodległości (na przykładzie ruchu strzeleckiego i legionowego) (The role of the heroic Polish youth in regaining independence (on the example of the shooting and legion movement)…………. 125

Joanna Wieliczka-Szarkowa – „O Niepodległą i Chrystusową Polskę” – Orlęta rudnickie (1947-1949) (“For the Independent and Christ Poland” – “Orlęta” from Rudnik (1947-1949)…………………………………………………………………………………………………………………………………………….. 133

Marcin Orłowski – Opowieść o toruńskich pomnikach patriotycznych z lat 1920-1939. Rok po roku (A story about patriotic monuments from 1920-1939. Year by year)………………… 144

Wojciech Polak, Sylwia Galij-Skarbińska – Kilka słów o narodzie, historii i dumie narodowej (A few words about the nation, history and national pride)…………………………… 185

Źródła
(Documents)

Sylwia Galij-Skarbińska – Resort spraw wewnętrznych wobec wyborów czerwcowych w 1989 roku. Decyzja nr 012/89 Ministra Spraw Wewnętrznych z dnia 31 V 1989 w sprawie wprowadzenia stanu podwyższonej gotowości do działań w resorcie spraw wewnętrznych na okres wyborów do Sejmu i Senatu PRL (Ministry of Internal Affairs to the elections of June 1989)…………………………………………………………………………………………………………………………………… 203

Varia

Jerzy Przeracki – Biskup warmiński Paweł Legendorf (ok. 1410-1467). Między zakonem krzyżackim a Polską (Warmian Bishop Paweł Legendorf (around 1410-1467). Between the Teutonic Order and Poland)………………………………………………………………………………………………… 214

Ks. Józef Mandziuk – Żydzi na Śląsku na przestrzeni wieków (Jews in Silesia over the centuries)……………………………………………………………………………………………………………………………. 261

Ks. Michał Damazyn – „Ojczyzna Twoja ma powtórzyć to wielkie dzieło odkupienia”. Mesjanizm w zapiskach duchownych wileńskiej mistyczki miłosierdzia Heleny Majewskiej CSA („Your homeland should repeat this great work of redemption.” The Messianism in the spiritual notes of the Vilnius mystic of mercy Majewska CSA)…………………………………………. 285

Janusz Mielcarek – Protest pracowników Szpitala Wojewódzkiego w Toruniu z powodu zwolnienia z funkcji ordynatora Oddziału Neurologicznego doktora nauk medycznych Jerzego Matyjka. Sprawa Operacyjnego Sprawdzenia, kryptonim „Harris” (26.11.1981-04.01.1983) (Protest of the employees of the Provincial Hospital in Toruń against the dismissal of the head of the Neurology Departament Jerzy Matyjek MD; PhD.The case of operational verification codename “Harris”. (November 26, 1982 – January 4, 1983)…… 302

Wojciech Polak – Potrzeba niemieckiego zadośćuczynienia za zbrodnie popełnione wobec Polski (The need for German compensation for the crimes committed against Poland)…. 325

Imelda Chłodna-Błach – Od geniuszu do wielkoduszności. Rola kultury w wychowaniu do patriotyzmu (From genius to generosity. The role of culture in education for patriotism)…………………………………………………………………………………………………………………………………………….. 346

Ewa Polak – Odwracanie znaczeń i zacieranie granic jako przykłady narzędzi sprawowania współczesnej władzy (Reversing meanings and blurring borders as examples of tools for exercising modern power)…………………………………………………………………………………………………. 354

Krystian Chołaszczyński – Prawa Callesa jako przyczynek do powstania Cristeros (Calles Law as a basis for the Cristero War)…………………………………………………………………………………. 372

Hanna Karp – Strategie informacyjne mediów na temat katastrofy smoleńskiej (Media information strategies on the Smolensk catastrophe)………………………………………………………. 398

Recenzje i artykuły recenzyjne
(Book reviews and review articles)

Ks. Józef Dębiński – Wojciech Roszkowski, „Mistrzowska gra Józefa Piłsudskiego”……….411